GRAFFITI – SZTUKA ULICY WSTĘP

GRAFFITI – SZTUKA ULICY WSTĘP

15 lutego, 2021 0 przez Kamazawadzka

Graffiti powstało z potrzeby człowieka, który chciał w pewien sposób oznakować swój teren, zaznaczyć swoją obecność. Od zawsze skrobał na otaczających go ścianach i zawsze kusiła go niezmącona gładkość murów.” Roma Grombik

Moja praca dotyczyć będzie takiej formy sztuki ulicznej jaką jest graffiti. Swoją formą nawiązuje do pierwotnych przejawów aktywności ludzkiej. ”Słowo graffiti pochodzi z języka włoskiego graffie, co oznacza drapnięcie, skrobanie. Współcześnie pojęcie to jest najczęściej rozumiane jako :’napisy, symbole, hasła, wizerunki malowane na ścianach domów, murach, parkanach, w miejscach publicznych’, (…). Wykonywane są one zazwyczaj bez oficjalnego przyzwolenia przez anonimowe jednostki bądź grupy ludzi (‘grafficiarze’, graffitomani’, ‘sprayowcy’, lub ‘writerzy’). Nazwę ‘graffiti’ wykorzystuje się też do nazywania wszelkich innych napisów w miejscach publicznych, np. podpisów na ławkach szkolnych, haseł na ścianach, sygnatur stawianych w miejscach wzmożonego ruchu turystycznego.”1

Graffiti charakteryzuje się olbrzymią różnorodnością technik, tematów i stylów, a także posługuje się niezwykle zwięzłym, skondensowanym językiem, umożliwiającym błyskawiczne przekazanie zawartej w nim treści. Jest zjawiskiem bardzo ciekawym i poruszanym w wielu artykułach. Jednak nie są to opracowania dostateczne, jednym z powodów jest prawdopodobnie fakt, że graffiti jest bardzo rozległym, rozbudowanym zjawiskiem. Obejmuje wiele wątków, autorów, akcji, form, znaczeń. Aby więc całościowo je ogarnąć trzeba byłoby napisać kilkutomową książkę. Mam nadzieję że moja praca choć w części wypełni te braki.

Analizując źródła zauważyłam, że wielu autorów powiela (bez cytowania), wypowiedziane lub napisane już wcześniej słowa, wnioski, fakty. Wiele razy, cytując cudze słowa miałam problem do którego autora i jakiego artykułu je dopisać. W mojej pracy największe znaczenie miały źródła internetowe. Dziś już istnieje bardzo wiele czasopism wydawanych tą właśnie drogą. Sam temat jest bardzo często poruszany na forach internetowych. Istnieje wiele stron poświęconych graffiti.

Zjawisko jakim jest graffiti próbują „rozgryźć” artyści, krytycy sztuki, filozofowie, etycy, pedagodzy, psycholodzy, socjolodzy, historycy, a nawet prawnicy. W mojej pracy postaram się skondensować te wszystkie spojrzenia i wysnuć wnioski co do tego: jaka jest geneza graffiti?, czy graffiti jest sztuką i dlaczego?, jakie aspekty moralne niesie za sobą. Na te pytania postaram się odpowiedzieć w poszczególnych rozdziałach.

Pierwszy rozdział mojej pracy dotyczyć będzie historii graffiti. W pierwszej części opiszę jak od zarania dziejów do współczesności człowiek zostawiał swoje ślady na murach. Oczywiście współczesne graffiti jest zupełnie odmienne od tego pierwotnego, jednak uważam iż można doszukiwać się jego pierwowzorów we wcześniejszych epokach. Świadczą o tym między innymi bogate odkrycia archeologiczne. „Jedno z pierwszych graffiti, podobnych do tych dzisiejszych, prawdopodobnie zostało zrobione 3500 lat temu przez starożytnego turystę na piramidzie.

Napisane jest na niej hieroglifami: 'Jestem pod wielkim wrażeniem piramidy faraona Dżesera.’. 2 Ten sam autor pisze także o odkrytych około tysiąca różnego typu napisów, wykonanych w XIII i XII w. p.n.e. na ścianach świątyni w Deir el-Bahari. „ Często zawierały one przekleństwa i groźby skierowane do ludzi, którzy chcieliby zniszczyć napis. W 79 r. n.e. Wybuch wulkanu spowodował zasypanie popiołem miasta Pompeje, a w odkrytych później przez archeologów budynkach miasta odkryto ogromną ilość dobrze zachowanych napisów. Tematyka tych napisów jest podobna do tych w współczesności. Napisy, które dotyczyły, seksu, skandali i polityki, miały charakter nielegalny.”3

Historię graffiti trzeba podzielić na dwa okresy : od zarania dziejów do wieku XX i na okres od roku 1960. We współczesności jedne z pierwszych napisów graffiti pojawiły się podczas II Wojny Światowej, przykładem były pisane hasła na polskich murach „tylko świnie siedzą w kinie” itp. Jednakże jest to okres przejściowy do zjawiska graffiti pojmowanego w dzisiejszych kategoriach. „Prawdziwe” graffiti pojawia się na przełomie lat pięćdziesiątych i sześćdziesiątych XX wieku. W tym czasie właśnie młodzież amerykańska rozpoczęła malowanie na murach takich miast jak Nowy Jork, Los Angeles, Filadelfia. „Do kultury europejskiej graffiti wprowadził (…) Jean Dubuffet (…). Dostrzegł on walory estetyczne rysunków na murach, co zaowocowało min wydaniem przez niego pierwszego albumu z ich reprodukcjami.”4 Do Polski graffiti trafiło w latach osiemdziesiątych, po roku 1989 rozkwita.

Kolejny rozdział poświęcony będzie graffiti w aspekcie sztuki. Czy graffiti można uznać za sztukę? Czy te zjawisko spełnia podstawowe jej funkcje, bo właśnie na nich oprę swoją analizę graffiti w świetle funkcji sztuki. Czy graffiti więc spełnia takie funkcje jak: estetyczna, komunikacyjna, etyczna i wychowawcza, terapeutyczna, ludyczna, integracyjna. Postaram się także ukazać graffiti jako przykład sztuki pragmatycznej. Sztuki nierozerwalnie związanej z doświadczeniem życiowym. Ma bowiem ona wyraźny wymiar polityczny i edukacyjny, łączy w sobie to, co poznawcze, praktyczne, estetyczne. Swoistą galerią jest ulica

W rozdziale trzecim przedstawię moralne aspekty graffiti. Jest to zjawisko bezsprzecznie postawione na granicy sztuki i wandalizmu. Pytanie tylko w którą stronę mu bliżej. Graffiti jest działaniem nielegalnym, naruszającym artykuł 212 $ 1 kodeksu karnego o niszczeniu mienia społecznego. Z drugiej jednak strony sztuka często łamie różne prawa, normy, tradycje. „H. Nitsch zorganizował happening Abreaktionsspiel, w ramach którego uczestnicy ćwiartowali zabite jagnię, biczowali się wzajemnie, ochlapywali się krwią. Ponadto dwaj mężczyźni pastwili się nad leżącą, nagą kobietą, obrzuconą kawałkami mięsa i splamioną krwią. Zachowania te mogą wyczerpywać znamiona art. 217 k.k. oraz 140 k.w.”5 Jak więc przeciwnicy, a przede wszystkim prawo radzi sobie z tym „problemem”. Czy można iść na kompromis w tej kwestii? Graffiti jako street art., jest sztuką przede wszystkim zaangażowaną społecznie. Nie jest obojętna na aktualne wydarzenia społeczne, polityczne, kulturalne, często tez komentuje historię.

Twórcy graffiti, ci prawdziwi, rozumiejący swoja działalność jako sztukę, mają swój kodeks. Ci, którzy go nie przestrzegają uważani są w swoim środowisku za zwykłych wandali, podlegają krytyce, są nawet uważani za wrogów, którzy psują dobrą opinię zasłużonych i „porządnych” grafficiarzy.

W ostatnim rozdziale podam inne przykłady „street artu”, takie jak plakat, vlepka, happening. Pokrótce postaram się je opisać. Jest jednak tak wielka różnorodność działań artystycznych znajdujących swoją publiczność na ulicy, zasługujących na uznanie, iż uważam , że należałoby o nich chociażby wspomnieć. Podam także kilka przykładów grup, które zasłynęły przede wszystkim ze swojej działalności artystycznej w przestrzeni miejskiej, jaką jest ulica.

Twórcy „street artu” najczęściej pozostają anonimowi. Chciałabym, umieszczając ich w mojej pracy, podziękować im za ich twórczość, która jest niezwykła, zaskakująca, tak naprawdę nie dająca się wpasować w żadne ramy, zaszufladkować. To dzięki nim dziś możemy podziwiać i obcować ze sztuką wracając do domu z zakupami.

1 Anna Zelma „Moralne aspekty graffiti”

2 Graffiti Rozdział I „Od prehistorii do współczesnych” Tarnów 1981 http://www.hip-hop.pl/teksty/projector.php?id=1179048820

3 Graffiti Rozdział I „Od prehistorii do współczesnych” Tarnów 1981 http://www.hip-hop.pl/teksty/projector.php?id=1179048820

4 Anna Zelma „ Moralne aspekty graffiti”

5 Nalewajko Justyna Joanna, Rafał Kubiak ‘Sztuka jako okoliczność wyłączająca bezprawność ?”

Palestra nr 9-10?2000 wyd. Naczelna Rada Adwokacka.

Zdjęcie w artykule zapożyczyłam ze strony Wikipedia

https://pl.wikipedia.org/wiki/Lascaux_(Akwitania)#/media/Plik:Lascaux_painting.jpg

0